Bir sultanın oğluna nasihatleri

Ummadığın bir yerden umidini temelli kesme ve bir sey umdugun yerden
de sakin çok ümitli olma. Çünkü genelde nasip, umdugu yerden değil,
ummadığı yerden gelir.

İyiye iyi, kötüye kötü de, hakkı inkâr etme.

Yani sevmedigin bir kişi bile, bir seye iyi diyorsa, o sey gerçekten
de iyi ise, ona sakın kötü deme. Kötü derlerse, sen de kötü olduğunu
biliyorsan; ona iyi deme. Hakkı kabul etmenin, hakkı inkâr etmekten
iyi oldugunu unutma.

Öfkelenme.

Biri sana öfkelenip sert söylerse sen ona yumuşaklıkla cevap ver.
Ama ahmaklara susmaktan başka çare yoktur. Nitekim (Ve ma cevab-ul
ahmak-i illes-sukut), yani (Ahmağa verilecek en güzel cevap ancak
susmaktır) demişlerdir.

Senin üzerinde emegi olanın emegini boşa cikarma.

Eger o emegin karsşılığını ödemiyorsan bari nankör olma. Senin icin
emek ceken dusmanin ise, ona da elinden gelen her iyiligi, ihsanı
yap. Cünkü insan ihsanin kuludur.

Bazi iyi isler vardir, onları âdet edinen hem halk katinda, hem de
Hak katinda itibar görür.

Bunlar, ilim, edeb, tevazu, zuhd (sade hayatla yetinmek), dogruluk,
iffet, kimseyi incitmemek ve halka kolaylık göstermektir. Bunlarin
hepsinin sermayesi hayâdır.

Nitekim Peygamber efendimiz, (El hayâ-u minel iman) yani (Haya,
imandandir) buyuruyor. Haya varsa iman da var. Iman varsa, o iyi
islerin hepsi de hâsıl olur.

Cahili, beceriksizi, insan yerine sayma, bunlarla beraber oturma,
hele kendini âlim sayan cahilden, aslandan kacar gibi kac. Cahille
sohbet etme, iyilerle sohbet et. Cünkü, iyilerin sohbeti yuzunden
senin adın da iyi olur.

Sırlağan susam yağıdır, ne zaman gülle sohbet eder, hemhâl olur,
artik ona susam yağı demezler, gül yağı derler, menekseyle hemhâl
olursa menekse yağıdır derler.

Gul ve menekse gibi guzel ciceklerin hassalarıi, rayihaları yüzünden,
onlarla kırk gun düşüp kalkinca, susamın adı unutuldu, gul ve
menekse ile anılır oldu. Hatta bu durumu hic bilmeyen onu gul yagı
menekse yağı sandi.

Onun icin Peygamber efendimiz, (Bir kavimle kırk gun dusup kalkan,
onlardan olur) ve (Kisinin dini, arkadasinin dini gibidir) buyurdu.
Demek ki iyilerle veya kotulerle beraber olan onlar gibi olur.

Sana yapilan iyilikleri asla unutma. Senden bir sey bekleyene,
sitemle "Benden bir seyler umuyorsun galiba" diyerek basina kakma;
cunku senden bir sey bekleyene sitem etmek "ben de bir menfaat
bekliyorum" demek olur ki, bu da himmetsizliktir.

Iyi huyu ve iyi kisiligi meslek edin, kotu huylardan uzak ol.
Kimseye zararin, azarin ve nazarin degmesin. Zarar verici olmak iyi
degildir; cunku zarardan eksIklik dogar, eksIklikten ise
serefsizlik.

Seni akilli kisiler övsün, cahil kisiler övmesin.

Cunku akillilar ileri gelenlerdir, cahiller ayak takimidir. Bu iki
grup birbirinin ziddidir. Akillinin bilgilice isini cahil begenmez,
cahilin bilgisizce isini akilli zaten begenmez.

Cunku akilli olan kendi mizacina uygun olarak bilgilice is gorur,
seni onun icin begenir; cahil de kendi mizacina uygun olarak is
gorur, seni onun icin over.

Cahilin ovdugu isten sakinmak gerek, tâ ki akillilarin eglencesi
olmayasin; cunku siradan kisilerin katinda ovulen insan, ileri
gelenlere maskara olur.

Kimseyi incitme. Birisi seni incitse de, sen onu incitme ki,
buyuklugun nisani budur.